Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Władztwo komunalne w hanzeatyckich miastach Prus i Inflant w średniowieczu

Celem  projektu  jest  podjęcie  badań  nad  funkcjonowaniem  władzy  w  hanzeatyckich miastach  Prus  i  Inflant  w  okresie  pełnego  i  późnego  średniowiecza.  Ramy  chronologiczne projektu obejmują okres od I połowy XIII do lat 20-tych XVI w. Przedmiotem badań będą duże miasta pruskie (Toruń, Chełmno, Elbląg, Braniewo, Królewiec, Gdańsk) i inflanckie (Ryga, Tallinn, Tartu). Hipoteza badawcza prezentowanego projektu zakłada, że proces kształtowania się  zwierzchniego  władztwa  rady  nad  gminą  miejską  można  rozpoznać  poprzez badanie narzędzi   administracyjno-organizacyjnych   oraz   instrumentów   i   środków   służących komunikacji  i  reprezentacji  władzy.    Punktem  wyjścia  do  sformułowania  kwestionariusza badawczego  jest  założenie,  że  idee  dobra  wspólnego,  pokoju  i  partycypacji  wszystkich obywateli we władzy komunalnej określały wprawdzie istotę modelu gminy miejskiej, który ukształtował  się  w  Europie  nadbałtyckiej  i środkowowschodniej  w  średniowieczu,  jednak praktyka prawnopolityczna oraz rzeczywiste funkcjonowanie władzy komunalnej znacznie od tych ideałów odbiegały. Z przyjętej hipotezy badawczej wynika konieczność podjęcia badań nad czterema aspektami władztwa rady miejskiej: a. uprawnienia i kompetencji rady w zakresie władzy politycznej, sądowej, administracyjnej i kontroli życia miejskiego; b. aparat urzędniczy i zespół  sług  miejskich,  którzy  umożliwiali  radzie  sprawowanie  władztwa;  c.  rozwój piśmienności pragmatycznej stanowiącej niezbędne narzędzie sprawowania władzy; d. reprezentacja własna władztwa komunalnego przy pomocy rytuałów, tekstów i ikonografii.

Podstawowe znaczenie dla planowanego projektu ma fakt, że zachowana baza źródłowa daje możliwość realizacji inspiracji badawczych i propozycji metodologicznych pojawiających się  w najnowszych  badaniach  nad  reprezentacją  miast,  komunikacją  społeczną  oraz  nad normowaniem  życia  społecznego  i  społecznym  dyscyplinowaniem. Badania  prowadzone  w ramach  prezentowanego  projektu  będą  miały  charakter  analityczny,  z  tego  też  względu kluczowe znaczenie ma kwerenda źródłowa obejmująca zarówno źródła wydane drukiem, jak i materiały archiwalne. Oprócz archiwów krajowych w Toruniu, Gdańsku i Olsztynie konieczne będzie także prowadzenie badań w archiwach zagranicznych (Berlin, Ryga, Tallinn).

Analiza   funkcjonowania   władzy   komunalnej   w   tych   dwóch   regionach   pozwoli   na wyodrębnienie  cech  ogólnych,  charakterystycznych  dla  całej  strefy  hanzeatyckiej  oraz  cech specyficznych, typowych dla regionalnego lub lokalnego krajobrazu miejskiego. Tym samym prezentowany  projekt  powinien  wnieść  istotny  wkład  do  opracowania  typologii  miast nadbałtyckiego  i  wyróżnienia  kręgów  kulturowych  w  obrębie  strefy  hanzeatyckiej.  Efektem badań   prowadzonych   w   ramach   projektu   będzie   monografia   poświęcona   władztwu komunalnemu  w  miastach  pruskich  i  inflanckich  w  średniowieczu  oraz  praca  zbiorowa zawierająca  studia  typu  „case  study”.  W  monografii  przedstawione  zostaną  badania prowadzone  metodą  porównawczą  nad  prawno-ustrojowymi  ramami  władzy  komunalnej, piśmiennością pragmatyczną, urzędnikom, sługom i miejskiemu aparatowi administracyjnemu oraz reprezentacją własną władztwa komunalnego. Wybrane zagadnienia opracowane zostaną metodą studium przypadku „case study” na bazie bogatego materiału źródłowego odnoszącego się do określonego miasta lub grupy miast.

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nakui w ramach realizacji umowy nr UMO-2016/21/B/HS3/03099.

Towarzystwo Naukowe w Toruniu

założone 1875 r.


© Copyright: TNT - Toruń 2014. Projekt i wykonanie strony: Rafał Mikulski

Partnerzy: